Dat advies krijgen veel mensen die getraumatiseerd zijn, met de tip om het elke dag tegen zichzelf te zeggen. Het is een bekende vorm van zelfhulp bij trauma. Bij ernstig trauma verandert een positieve affirmatie die op de cognitieve laag wordt uitgesproken weinig aan wat het trauma zowel fysiologisch als emotioneel heeft gedaan. Voor slachtoffers die opgroeiden onder dwingende controle komt er nog iets bij: het roept vaak een tegenreactie op.
Wat een kind onder dwingende controle leert
Een kind leert van zichzelf te houden in contact met een gezonde ouder. Een kind onder dwingende controle leerde zichzelf juist af te wijzen, en kon daardoor geen positieve gevoelens over zichzelf hebben.
Een kind is afhankelijk. De band met de destructieve ouder moest hoe dan ook in stand blijven, wat die ouder ook deed. Aangepast zijn was het veiligst. Om veilig te blijven moest dit kind de pleger altijd op de eerste plaats zetten. Het hele systeem draaide daar omheen. Nooit mocht het om dit kind zelf gaan, om wat het voelde, nodig had of wilde.
Waarom een affirmatie dan niets bereikt
Zetten slachtoffers zichzelf als volwassene op de eerste plaats en zeggen ze: “ik hou van mezelf”, dan roept het kind van toen: “Nee! Ik niet!” Dat kind leerde dat veiligheid draaide om zichzelf op de laatste plaats zetten. Dit deel blijft dat innerlijk doen, ook als de pleger er letterlijk of figuurlijk al lang niet meer is. De tegenreactie van een cliënt laat zien wat dit kind ooit moest doen om veilig te blijven.
Als niet wordt meegenomen wat trauma in het lijf en hele systeem doet, en ook de context van dwingende controle buiten beeld blijft, dan verandert er onder de oppervlakte niets. Affirmaties bereiken de diepere laag niet.
Casus Jeroen: oppervlakkige zelfhulp die herbelevingen opriep
Jeroen groeide op met een moeder die heel verborgen dwingende controle uitoefende. Ze was voortdurend met hem bezig en vertelde hem, op een subtiele manier, hoe hij moest denken en voelen. Ze gaf tegenstrijdige boodschappen. Hij ontwikkelde veel klachten. Toen een coach hem later met klem aanspoorde om steeds affirmaties te herhalen, werden zijn klachten erger. Het steeds herhalen van de zin riep een heftige tegenreactie op. Hij zei tegen de coach dat hij van slag raakte van de affirmatie. Zij vond dat onzin en had dit van geen enkele cliënt ooit gehoord. Het veroorzaakte herbelevingen, bleek later: ook zijn moeder had hem vroeger verteld hoe hij met zichzelf om moest gaan, wat hij moest zeggen en doen, en dat zijn problemen door hemzelf kwamen.
Jeroen ging bij de coach weg. Toen hij de boeken van Iris Koops las, viel alles op zijn plek. Dwingende controle is complex en herstel heeft veel lagen. Hij begrijpt dat affirmaties kunnen helpen bij kleinere problematiek. Zelf ontdekte hij dat ze de plank kunnen misslaan wanneer je als kind veel gaslighting hebt meegemaakt. Hij zegt erover: “Het heeft geen zin om dingen tegen jezelf te zeggen als je ze ook niet echt voelt. Het is niet zo dat je ze daardoor ook echt gaat voelen. Ze kunnen juist een tegenreactie oproepen.”
Casus Marloes: de verkeerde hulp
Marloes had na ernstige dwingende controle in haar jeugd veel klachten. Ze was de zondebok geweest en voelde zich heel slecht over zichzelf. De reguliere hulpverlening begreep haar symptomen niet, dus week ze uit naar de zelfhulpwereld, waar vaak grote beloftes worden gedaan. Ze volgde workshops over onder meer affirmaties en las er boeken over. De workshopleider was stellig: ze moest dit dagelijks toepassen, zichzelf glimlachend aankijken in de spiegel, en dan zouden haar klachten en trauma verdwijnen.
Toen ze in een workshop zei dat het bij haar niet werkte en ze zich slechter voelde, kreeg ze te horen dat ze in de weerstand zat en zich hierdoor zo slecht voelde. Ze werd alleen maar onzekerder. Pas toen het steeds slechter ging en ze bij een traumatherapeut terechtkwam, begreep ze dat ze de verkeerde hulp had gehad. Die adviezen waren simplistisch geweest en niet gebaseerd op kennis van trauma. Ze voelde zich niet langer schuldig en kon eindelijk met haar trauma aan de slag. Bij een andere workshop die ze deed had ze hele positieve ervaringen, wat haar hielp in haar contact met anderen.
Zelfhulp bij trauma: stap voor stap en met begeleiding
De cliënt, en vooral het kind van toen, heeft begeleiding nodig die het trauma aanpakt. Dit alles luistert nauw, want nabijheid is heel beladen geworden. Herstel is mogelijk, stap voor stap, met begeleiding gebaseerd op kennis van complex trauma en dwingende controle.
Verdieping
Werk je met mogelijke slachtoffers van dwingende controle, of wil je je in dit thema verdiepen? Op deze site vind je kennis, achtergrond en handvatten. De boeken van Iris Koops gaan in op wat er diep van binnen gebeurt en wat begeleiding echt vraagt.
Met dank aan Denise Hagmeijer voor de illustratie.
One thought on ““Hou gewoon van jezelf!””
Heel duidelijk en wat een mooie illustratie Denise. De volwassene bereikt hierin het kind van binnen niet. Daar heb je deskundige leiding in nodig van een hulpverlener die ruime kennis heeft van traumabehandeling, erkenning geeft en inlevingsvermogen aan wat er zich heeft afgespeeld.
Het is zo belangrijk dat de volwassene vervolgens erkenning leert geven aan het kleintje van binnen van wat er allemaal gebeurd is en begrip toont voor hoe het zich voelt.
In het traject van traumabehandeling ontstaat er dan meer ruimte voor een beter zelfbeeld. Daar kan bijvoorbeeld met EMDR zelfbeeld aan gewerkt worden. Dan komen de affirmaties of overtuigingen van binnenuit. Dan beklijft het veel beter.
Elly Donswijk, Trauma therapeut en Orthopedagoog (tevens lid van het netwerk)